[Đậu Chiên Bơ]
Tại Sao Chúng Ta Không Thể Ngừng Mua Sắm?
 |
| Hiệu ứng lồng chim (hiệu ứng Diderot) |
Nè bạn! Có khi nào bạn cháy túi vì tiêu pha quá đà?
Và rồi khi cháy túi, ta lại tự dằn vặt, trách móc bản thân và đặt câu hỏi: Tại sao?
Cùng nhau tìm hiểu Hiệu ứng Diderot hay Hiệu ứng lồng chim để làm rõ điều này!
Hiệu ứng Diderot:
Nếu bô lão nhà ta có câu: “Được voi thì đòi tiên” thì trong tâm lý học có Hiệu ứng Diderot - lời cảnh báo cho những ham muốn và nhu cầu vượt quá giới hạn của bản thân.
Diderot - một triết gia nổi tiếng người Pháp. Nhưng…. (Câu chuyện nào cũng có một vài chữ “nhưng”.)
Nhưng chẳng giống như những người nổi tiếng khác, Diderot sống hầu hết cuộc đời trong cảnh nghèo khó. Nghèo đến độ, khi mà con gái ông chuẩn bị kết hôn ông còn chẳng đủ tiền làm của hồi môn cho cô ấy.
May mắn thay, một người hâm mộ - Nữ hoàng Catherine Đại Đế, bà đã mua lại thư viện của ông với giá 1000 bảng Anh (cả tỉ bạc vnđ) như một cách thể hiện sự yêu mến và giúp đỡ "idol" trong lúc khó khăn. Lẽ dĩ nhiên, Diderot bỗng chốc trở nên giàu có. Ông sắm luôn cho mình 1 cái áo choàng đỏ tươi lộng lẫy.
Và mọi chuyện bắt đầu từ đây.
Cái áo chẳng ăn khớp gì với những thứ đồ tầm thường trong nhà. Vì thế ông cần ẵm thêm những thứ tương xứng khác: thảm xịn, tượng trang trí, gương soi sành điệu, bàn ăn trang nhã..... Và khi, cái áo trở nên hòa hợp với những món đồ mới thì cũng là lúc Diderot tiêu hết tiền. (Cái máng lợn của tôi đâu rồi?)
Đó chính là lý do hiệu ứng Diderot ra đời.
Theo đó, việc sở hữu một món đồ mới (không cần thiết) sẽ dẫn đến việc tạo ra vòng xoáy mua sắm khiến ta muốn mua nhiều thứ hơn nữa. Kết quả là, chúng ta sẽ mua rất nhiều thứ mà bản thân trước đây không hề cần để cảm thấy hạnh phúc và thỏa mãn.
Mua sắm chẳng bao giờ là đủ. Càng có thêm nhiều thứ ta lại càng cần thêm nhiều thứ hơn nữa.
Hiệu ứng Diderot trong thực tế:
Mua một cái điện thoại thì dễ. Nhưng nuôi nó lại là cả một vấn đề!
Bạn mua cho mình một cái điện thoại, và bỗng chốc nhận ra rằng mình cần thêm 1 cái tai nghe, sạc dự phòng, kính cường lực hay một cái ốp lưng đáng yêu.....
Kết quả là bạn sẽ vứt quách nó đi và mua 1 cái mới cóng hợp su thế. Và cứ thế, cứ thế...
Vòng xoáy mua sắm chẳng bao giờ có điểm dừng.
Phụ nữ là đối tượng yêu thích của hiệu ứng Diderot. Nhìn chung, họ chẳng muốn mua sắm tốn kém làm gì. Vấn đề nằm ở những gã đàn ông cố thể hiện bản thân ga lăng bằng cách tặng cho họ những món đồ hàng hiệu. Và thế là, món đồ ấy trở nên cọc cạch với chiếc váy, đôi giày, bông tai…. Họ chỉ còn cách mua sắm để mọi thứ trở nên hài hòa. Hãy thông cảm cho họ!
Hay trong trường hợp khác, khi chúng ta được chào mời mua một căn hộ với giá "hời" tại một khu chung cư sang trọng. Đó là một lựa chọn tuyệt vời?
Cũng có thể lắm chứ!
Hoặc là ta đã xa vào cái bẫy của sự tiện nghi và đẳng cấp.
Bởi vì sống trong một khu chung cư sang trọng, ta cần ăn sáng tại một quán cũng sang trọng chẳng kém. Đậu xe tại một gara đắt đỏ. Mua sắm tại những cửa hàng đẳng cấp gần đó. Hay chính trong tư duy của bản thân, ta cho rằng: “Mình phải chi tiêu hào phóng và xa xỉ một chút mới là đẳng cấp chứ! Mình đang ở trong một khu chung cư xịn cơ mà!”.
Và đó là con "cá rô" to béo người ta thu được khi thả con "săn sắt" bé tẹo lúc bán nhà giá rẻ.
Hiệu ứng lồng chim (tên gọi khác của hiệu ứng Diderot)
Có thể bây giờ bạn cho rằng hiệu ứng Diderot có phần tiêu cực? Thực ra thì, luôn có hai mặt của một vấn đề. Thay đổi tên gọi, thay đổi góc nhìn, thay đổi câu chuyện, ta sẽ có một cái nhìn tích cực hơn.
Và đây là phiên bản tích cực của hiệu ứng này:
Một hôm, James (người đưa ra lý thuyết của hiệu ứng lồng chim) cá cược với Carlson: "Tôi nhất định sẽ khiến ông nuôi một con chim." Carlson phản đối: "Tôi chưa bao giờ nghĩ mình muốn nuôi một con chim."
Vào ngày sinh nhật của Carlson, James tặng bạn một chiếc lồng chim tinh xảo. Nhưng kể từ đó, khách khứa ghé thăm nhìn thấy chiếc lồng trống không đều tò mò: "Giáo sư, ngài nuôi chim phải không?" Carlson đành phải giải thích hết lần này tới lần khác cho mọi người hiểu. Cuối cùng bất đắc dĩ, ông đành phải mua một con chim bỏ vào lồng.
Ứng dụng hiệu ứng:
- Giống như James, ta hoàn toàn có thể tặng bạn bè, con cái của mình những cuốn sách thay vì những món quà thông thường khác. (Tôi luôn chọn sách khi phải tặng quà cho ai đó, đơn giản vì nó dễ chọn. Còn họ có thích hay không thì kệ).
- Với bản thân, bạn cũng có thể tự mua cho mình một bộ dụng cụ tập thể dục, một cuốn sách nấu ăn, một khóa học ngoại ngữ…. Tiếc rẻ sẽ khiến ta có động lực để buộc phải dùng chúng.
- Nhưng cũng nên nhớ đến Diderot, hãy cẩn thận với những món đồ vượt quá khả năng chi tiêu của bản thân! Ta không chỉ mua nó mà còn phải mua những thứ “cùng đẳng cấp” với nó.
- Cẩn thận với những món hàng miễn phí. Suy cho cùng thì miếng pho mát miễn phí chỉ có trên bẫy chuột thôi!
Học cách vượt qua những ham muốn của bản thân để phá bỏ “lồng chim”, biến nó thành môi trường cho những thói quen, mục đích tốt!
