[Cà Khịa Muối]
Chiếc Hộp Skinner & Mối Nghi Ngờ Về Luật Nhân Quả.
 |
| Luật Nhân Quả |
Trên đời này, tôi tin rằng mỗi người có quyền xem xét một vấn đề theo cách mà bản thân muốn. Và tôi, với bản tính trái khoáy trời ban, tôi muốn chọc ngoáy vào sự thật có phần “hiển nhiên” mỗi khi ai đó nhắc đến luật nhân quả.
Liệu rằng gieo nhân nào thì gặp quả ấy hay cuối cùng chỉ là sự ngụy biện?
____________
Những Con Bồ Câu Tự Huyễn Của Skinner.
Skinner được biết đến với một loạt các đóng góp quan trọng về hành vi phản xạ và củng cố. Ông cho rằng mọi người mê tín vì nhầm lẫn rằng có sự giàng buộc giữa hành vi mê tín và kết quả.
Cùng ông đến tiến hành thí nghiệm với những con bồ câu để làm rõ điều này!
Thí nghiệm 1:
Skinner cho những con chim bồ câu vào một chiếc hộp đặc biệt - chiếc hộp Skinner.
Mỗi lần con chim vô tình mổ vào chiếc nút nhựa, thức ăn được thả xuống.
Qua thời gian, bọn chim học được cách mổ chiếc nút mỗi khi đói.
Mối quan hệ giữa hành vi (mổ nút) và phần thưởng (thức ăn) được xác lập.
Hay nói cách khác, luật nhân quả đúng trong trường hợp này.
Cũng như đánh răng thì thơm miệng, học tập chăm chỉ thì đạt điểm cao. Luật nhân quả là hiển nhiên khi kết quả có thể dự đoán trước bằng kiến thức hoặc kinh nghiệm.
Nhưng cuộc đời không đơn giản như thế. Và Skinner cũng biết vậy. Ông thay đổi một chút cách thức để thức ăn rơi xuống.
Thí nghiệm 2:
Thay vì nhấn nút và rơi thức ăn, chiếc hộp được thiết kế lại sẽ thả thức ăn xuống theo những khoảng thời gian nhất định - chẳng hạn 5p rơi một lần. Chiếc nút chở nên vô dụng.
Vì đói, bọn chim chóc phát cáu, chúng mổ điên cuồng.
Có con đã mổ cái nút tội nghiệp 87.000 lần. Con khác lại mổ “liên thanh” 2,5 lần mỗi giây trong suốt 16 giờ đồng hồ.
Nhìn chung logic của chim không hiểu được cái nút đã trở nên vô dụng.
Kinh nghiệm của chúng nói rằng, mổ cái nút thì thức ăn sẽ rơi.
Vì thế chúng chỉ đơn giản là tìm vận may bằng cách mổ nhiều nhất có thể.
Không may cho chúng, luật nhân quả mà chúng rút ra từ thí nghiệm trước đã không còn đúng.
Bùa may mắn, con số đen đủi, các nghi thức kiêng kị hay cầu may có thể từng đúng trong quá khứ không có nghĩa đó là quy luật và sẽ đúng trong tương lai.
Giống như lũ bồ câu, nhiều người cũng “mổ” điên cuồng vào “cái nút” chỉ vì một vài lần “thức ăn” đã rơi xuống.
Một khi kết quả nằm ngoài hiểu biết hay dự đoán thì chúng ta lại càng mù quáng hơn với luật nhân quả.
Mặc dù thực tế chúng chẳng có chút liên quan nào.
Thí nghiệm 3.
Vậy với những con bồ câu chưa hề có “va vấp” thì sao?
Chúng không được dạy cách mổ nút để lấy thức ăn thì mọi chuyện sẽ xảy ra thế nào?
Lần này Skinner để thức ăn rơi một cách ngẫu nhiên không theo bất kì quy tắc nào.
Bọn chim bắt đầu thể hiện những hành vi lạ lùng.
Ở một chiếc lồng, khi con chim vỗ cánh thì vô tình đúng lúc thức ăn rơi xuống.
Phần thưởng (thức ăn) củng cố hành vi (vỗ cánh) khiến nó tin rằng vỗ cánh thì thức ăn sẽ rơi.
Nó cứ vậy mà vỗ cánh.
Ở một chiếc lồng khác, con chim lại quay vòng vòng ngược chiều kim đồng hồ.
Con bồ câu này lại nghĩ chính việc quay vòng vòng mới là cách khiến thức ăn rơi.
Nó coi đó là công thức thành công của riêng mình và lặp đi lặp lại điều đó.
Bên cạnh nó là một con bồ câu khác với công thức thành công là phải treo mình lên nóc lồng và đu đưa như con lắc.
Mỗi con bồ câu lại có nghi thức riêng. Chúng trở nên mê tín.
Mối Nghi Ngờ Về Luật Nhân Quả.
Câu hỏi đặt ra là:
Liệu rằng, chúng ta có giống như những con bồ câu của Skinner. Một hành vi nào đó trong quá khứ vô tình đã mang lại kết quả tiêu cực hoặc tích cực khiến ta ngộ nhân hành vi đó là nguyên nhân của kết quả kia?
Để rôi ta mù quáng lặp lại hành vi như một “công thức” tìm đến thành công?
Liệu rằng, luật nhân quả có thực sự tồn tại?
Hay đó chỉ là sự trùng hợp ngẫu nhiên như “vỗ cánh” và “thức ăn rơi”?
Sự bất định, không thể tiên đoán ở tương lai có phải là nguyên nhân khiến chúng ta trở thành “những con bồ câu tự huyễn”?
Chúc Quý Khách Ngon Miệng!
____________________
