[Mầm Đá]
Làm Gì Khi Trẻ Con Lại Cãi Lời, Chống Đối?
(Bài viết dành riêng cho những ai đã, đang và có ý định làm cha mẹ)
Những đứa trẻ ngoan ngoãn, vâng lời, sống trong đùm bọc và che chở thường là những đứa trẻ không có chủ kiến, lớn lên mang theo sự thiệt thòi.
Ngược lại; những đứa trẻ cứng đầu, ưa quậy phá lại có chủ kiến riêng, biểt cách nắm bắt cơ hội và làm chủ cuộc sống. Nhưng cũng có thể, đứa trẻ đó lại chở nên hư hỏng, bất trị.
Vậy làm sao để trẻ lớn lên với những phẩm chất cần thiết?
 |
| Làm Gì Khi Trẻ Con Lại Cãi Lời, Chống Đối? |
Hãy bắt đầu với nguyên nhân của hành vi này:
Quá trình hình thành nhận thức ở trẻ có hai mốc đặc biệt cần lưu ý: Khi trẻ lên hai và khi bước vào giai đoạn dậy thì.
Khi trẻ lên 2:
Ngay từ khi lên 2, chúng ta đã bắt đầu tự nhìn nhận bản thân như một cá thể độc lập, đơn lẻ và riêng biệt. Khái niệm tự do ý chị bắt đầu hình thành. Những biểu hiện chống đối, đòi hỏi ở tuổi này là dấu hiệu đầu tiên cho sự tự do lựa chọn.
Bởi vậy ở tuổi này, những đứa trẻ bắt đầu biết cãi lời, quậy phá và chống lại các mong muốn của cha mẹ. Bảo chúng ngồi thì chúng lại đứng. Cấm chúng tí toáy điều khiển thì đứa trẻ sẽ nhất quyết rình mò để động vào cho bằng được. Đưa cho chúng món đồ chơi này thì chúng quăng đi và nhặt một cái khác.
Những bậc cha mẹ có con ở độ tuổi này không nên lo lắng khi tự dưng đứa trẻ trở nên “hư hỏng, cãi lời”. Biểu hiện này là hoàn toàn bình thường và cần thiết cho sự phát triển của trẻ. Hãy đưa ra những gợi ý thay vì những câu ra lệnh sẽ giúp ích hơn rất nhiều.
Khi bước vào dậy thì:
Tiếp theo là độ tuổi dậy thì, giai đoạn này hình thành ý thức mới về cá tính. Độ tuổi chuyển từ vai trò bị kiểm soát, kèm cặp của cha mẹ tiến tới vai trò của một người trưởng thành có đầy đủ quyền lợi và nghĩa vụ. Không có gì ngạc nhiên, việc áp đặt của cha mẹ trước đây thường phản tác dụng với “những đứa trẻ to xác” này!
Dòi hỏi tự do lựa chọn ở trẻ ngày một được củng cố.
Góc nhìn tâm lý học với hành vi chống đối, cãi lời của trẻ:
Hẳn là người lớn chúng ta đã từng rơi vào tình huống chớ trêu, khi có người lại nhắc ta phải làm chính việc ta đang định bụng là sẽ làm.
Chuẩn bị cầm chổi lên quét nhà thì bị sai đi quét nhà.
Vừa mới ton ton chạy ra cửa, định bụng mua đồ thì có người nhắc/sai đi mua chính món đồ đó.
Tính làm thêm giờ để công ti đạt doanh số thì sếp đã nhắc phải tăng ca.
Đang định rút ví thanh toán thì bị mọi ngườiđùn đẩy.
Nếu những người lớn chúng ta với cả mẫy chục năm ấm ức còn cảm thấy bất mãn, khó chịu với tình huống trên thì ở trẻ nhỏ đó là cả một trời bức súc.
Thông thường trẻ sẽ ngay lập tức cãi lời, chống đối dù cho các bậc phụ huynh và đứa trẻ có cùng một mục đích hành động.
Bạn vừa dứt lời “Dọn ngay cái chuồng lợn đi!” và thấy con bạn đang cầm sẵn chổi với hót rác trên tay thì có thể bạn đã sai, rất sai rồi đấy!
Tâm lý học gọi tên hiện tượng này là: tâm lý phản kháng (reactance)
Con người luôn có một niềm tin “mãnh liệt” rằng họ có sự tự do trong việc quyết định hành động của bản thân.
Phản kháng là một động cơ tâm lý khiến chúng ta cảm thấy khó chịu, ức chế khi phải đối mặt với những yếu tố có khả năng đe dọa đến sự tự do được hành động theo ý muốn cá nhân.
Chống đối, cãi lời là hành vị được trẻ tạo ra để dành lại sự tự do mà chúng nghĩ rằng đang bị đe dọa bởi người lớn.
Cuối cùng trẻ mất hứng thú, khó chịu sau đó là tức giận, chán ghét mà việc bản thân đang định làm. Cuối cùng là dỗi và không đụng vào việc đó nữa.
Có ba cách ứng phó phổ biến:
Nghịch đảo tâm lý
Một thủ thuật được sử dụng nhiều khi đối mặt với tâm lý phản kháng đó là: nghịch đảo tâm lý (reverse psychology).
Nghịch đảo tâm lý là thủ thuật thường được các nhà tâm lý học sử dụng để điều khiến người khác làm theo điều mà họ muốn bằng cách gợi ý hay thuyết phục họ làm một điều ngược lại..
Đây là một thủ thuật hiệu quả để điều khiển và thao túng hành động của người khác!
Bằng cách đưa ra yêu cầu, ra lệnh hay bắt ép trẻ làm một điều mà chúng không thích, khiến tâm lý phản kháng ở trẻ kích hoạt. Trẻ sẽ hành động ngược lại những điều được yêu cầu, đồng thời cho rằng, mình làm vậy là vì mình muốn chứ không phải do ai bắt ép hay sai bảo.
Nhưng trên thực tế chính việc chúng đang làm (hành động ngược lại với yêu cầu) mới là hành động thực sự mà người thao túng muốn chúng làm.
VD: Nếu các cha mẹ muốn con đi ngủ sớm có thể nói: “Nay hư nên cấm không cho đi ngủ, phải úp mặt vào tường cả đêm!”
Rồi tạo điều kiện cho con lén đi ngủ.
Thủ thuật này khá hiệu quả nhưng không được khuyên dùng vì bản thân đây thủ thuật không mang giá trị răn dạy mà chỉ đơn thuần là thao túng hành vi. Chỉ dùng khi không còn cách nào khác hoặc với những hành vi nhỏ.
Trên thực tế, thủ thuật này thường được dùng với người lớn nhiều hơn. Ví dụ: Đừng click vào bài viết này!
Câu hỏi lựa chọn.
Thay vì dùng thủ thuật nghịch đảo tâm lý, cha mẹ nên sử dụng một thủ thuật khác có tên: Câu hỏi lựa chọn hay phương pháp đưa ra các giả đinh.
Đây là phương pháp đơn giản nhưng cực kì hữu hiệu. Đồng thời phương pháp này tạo ra cảm giác làm chủ lựa chọn ở trẻ.
Thay vì hỏi con: “Con có muốn ăn rau không?
Hãy dùng câu hỏi lựa chọn: Con muốn ăn miếng màu cam (cà rốt) hay ăn miếng màu xanh kìa (su hào), cả miếng màu trắng này nữa (củ cải)? Con thích miếng nào hơn.
Đây là phương pháp đưa ra 1 loạt các gợi ý có lợi cho bản thân để trẻ lựa chọn. Dù trẻ có chọn gì đi nữa thì cha mẹ cũng đạt được mục đích. Trong khi trẻ tin rằng chúng được tự do lựa chọn thứ mình muốn và hăng hái với lựa chọn đó hơn.
Thay vì để trẻ trả lời “Có” hoặc “Không” (Con muốn ăn rau không?) - chỉ 50% cơ hội trẻ đồng ý ăn rau hoặc ít hơn.
Với cách đưa ra các lựa chọn (đều là rau) trẻ sẽ quên mất mình hoàn toàn có thể từ chối. Thay vào đó chúng phân vân và chọn ra một món dù không hẳn thích.
Tương tự, trước giờ đi ngủ 15p cha mẹ có thể hỏi: Con muốn chơi điện thoại 10 hay 15p nữa rồi đi ngủ? Dù chọn 10 hay 15 thì cũng là đi ngủ đúng giờ phải không?
Một lần nữa, phương pháp này cũng được sử dụng cho người lớn với tính hiệu quả cao: Nay anh em mình uống bia hay rượu nhỉ? Chọn bia hay rượu thì cũng đều là nhậu cả phải không?
Gợi ý, dẫn dắt.
Cũng khá dài rồi nên chúng ta cùng nhau đi đến phương pháp cuối cùng: Gợi ý, dẫn dắt.
Thay vì trực tiếp yêu cầu hay ra lệnh cho trẻ làm gì đó, hãy làm như chính chúng nghĩ ra và muốn làm việc đó.
Không có công thức cụ thể nào cho điều này mà phải tùy từng tình huống.
vd:Khi muốn con quét nhà: Cún ơn nhà bẩn quá mà mẹ chẳng biết làm sao cả? Con có biết cách nào không? Khi trẻ đưa ra câu trả lời bạn có thê khen và khuyến khích trẻ làm việc đó luôn.
Hoặc:
- Ôi Cún! Bố mua hoa cho con nè! Con đã cắm hoa bao giờ chưa? Không phải đứa trẻ nào cũng được cắm hoa đâu. Người lớn toàn tranh làm hết đấy!
Hãy để trẻ nghĩ rằng chính chúng nghĩ ra giải pháp, đó là lựa chọn và điều mà chúng muốn làm!
Cuối cùng, chúng ta có thể dùng kết hợp cả gợi ý, dẫn dắt và câu hỏi lựa chọn để tỉ lệ thành công cao hơn.
- Không biết rau cải hay súp lơ ngon hơn nhỉ? Cún nghĩ món nào ngon hơn?
Mong rằng các bậc phụ huynh sẽ áp dụng được gì đó cho những đứa con yêu quý của mình!
Chúc Quý Khách Ngon Miệng!
____________________
Fanpage: Tại Đây!
Xem thêm các mẹo tâm lý khác: Tại Đây!
Xem thêm các hiệu ứng tâm lý khác: Tại Đây!
Xem thêm về chủ đề nhận thức: Tại Đây!
